Deklaracja Dotyczącej Praw Człowieka i Zmian Klimatycznych

Preambuła

Prowadzeni przez Kartę Narodów Zjednoczonych, Powszechną Deklarację Praw Człowieka, Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Deklarację Praw Ludów Tubylczych, Konwencja w sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet, Deklarację Wiedeńską i Program Działania Światowej Konferencji Praw Człowieka, Deklarację Praw Dziecka, Projekt Deklaracji Narodów Zjednoczonych Dotyczącej Praw Rolników, Konwencję Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 169, Program Celów Zrównoważonego Rozwoju 2030, Powszechną Deklarację Praw Matki Ziemi, Kartę Ziemi, Protokół z Nagoi, Rozdział II Konstytucji Ekwadoru z 2008 i inne znaczące instrumenty międzynarodowe wprowadzające prawa człowieka,

Prowadzeni przez Sztokholmską Deklarację Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Naturalnego Środowiska Człowieka, Ramową Konwencję Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu, jej Protokół z Kioto oraz Porozumienie Paryskie, Światową Kartę Przyrody, Konwencję Narodów Zjednoczonych o Prawie Morza, Deklarację z Rio w sprawie Środowiska i Rozwoju oraz inne znaczące instrumenty międzynarodowego prawa środowiska,

Potwierdzając uniwersalność, niepodzielność i współzależność wszystkich praw człowieka, wspólne więzy pomiędzy całym życiem na Ziemi oraz zależność całego życia na Ziemi od zdrowej biosfery oraz integralności ziemskiego ekosystemu,

Świadomi zmian klimatu, spowodowanych przez ludzkie działania przemysłowe i konsumenckie, które nieproporcjonalnie dotykają ubogich, kobiety i dzieci, niezabezpieczonych, społeczeństwa żyjące na wyspach, kraje rozwijające się i słabiej rozwinięte, przyszłe pokolenia i niezliczone inne niż ludzkie istoty oraz ekosystemy,

Świadomi tego, że podstawowym zadaniem praw człowieka w dobie kryzysu klimatycznego jest pełna ochrona istot żywych i ekosystemów, od których zależy życie człowieka,

Świadomi tego, że ludzie stanowią część ekosystemu Ziemi,

Świadomi destrukcyjnych, niszczących środowisko aroganckich działań ludzi, oddzielających ich od środowiska naturalnego,

Świadomi tego, że wszystkie kultury, religie oraz grupy etniczne powinny odegrać rolę w jak najpełniejszym rozwoju zarządzaniu klimatycznym i środowiskowym, nauczaniu szacunku dla wszystkich istot żywych i ekosystemów oraz rozwijania społeczeństw elastycznych wobec klimatu,

Świadomi tego, że nauka potwierdza, iż zagrożenia spowodowane przez zmiany klimatyczne mogą zagrozić ekosystemom Ziemi oraz różnym formom życia,

Świadomi tego, że nauka potwierdza, iż zagrożenia spowodowane przez zmiany klimatyczne mogą zagrozić życiu i zdrowiu obecnych i przyszłych pokoleń,

Świadomi tego, że klimat nieproporcjonalnie wpływa na niezliczone istoty żyjące oraz ekosystemy, które są samoistnie wartościowe i niezdolne do samoobrony,

Świadomi tego, że zmiany klimatu doprowadzają do przesiadleń całych populacji, oraz że międzynarodowa, transgraniczna i wewnętrzna migracja wzrosła z powodu zmian klimatu, i najprawdopodobniej będzie wzrastać,

Świadomi tego, że sądy i prawnicy o międzynarodowej reputacji łączą zagwarantowanie praw człowieka z bezpiecznym, zdrowym i odpowiednim ekologicznie środowiskiem, a w konsekwencji uznają, że niszczenie środowiska naturalnego osłabia prawa człowieka,

Świadomi tego, że odpowiedzialnością ludzi jako zarządców Ziemi jest reagowanie na zmiany klimatu oraz szkody wywołane przez ludzkie działania,

Głęboko zaniepokojeni poważnymi konsekwencjami w sferze praw człowieka powstałymi w wyniku permanentnej nieudolności politycznej w kwestii osiągnięcia stanowczego zaangażowania w łagodzenie i adaptację zmian klimatycznych; w wyniku dominacji rynku jako głównej wartości kształtującej międzynarodowe reakcje na kryzys klimatyczny; oraz w wyniku braku bezpośredniej odpowiedzialności w międzynarodowym prawie praw człowieka dla korporacji łamiących prawa człowieka dotyczące ludzi i środowiska,

Przekonani, że potencjalna nieodwracalność efektów zmian klimatycznych przyczynia się  do powstania nowych form odpowiedzialności zarówno państw, jak i podmiotów niepaństwowych,

 

Deklarujemy niniejsze zasady:

 

I.

  1. Prawa człowieka i głębokie zaangażowanie w kierunku sprawiedliwości klimatycznej są współzależne i niepodzielne.
  2. Wszyscy ludzie, zwierzęta i ekosystemy mają prawo do bezpiecznego, zdrowego i odpowiedniego ekologicznie systemu na Ziemi
  3. Wszyscy ludzie mają prawo do uczciwości, równości i sprawiedliwości w adaptacji, łagodzeniu i ułatwieniu przystosowania się do zmian klimatu.
  4. Wszyscy ludzie mają prawo do klimatu na Ziemi, w zrównoważony sposób odpowiadającego potrzebom obecnych pokoleń, bez naruszania praw przyszłych pokoleń do odpowiedniego zaspokajania ich potrzeb.
  5. Wszyscy ludzie, zwierzęta i ekosystemy mają prawo do osiągnięcia najwyższego możliwego poziomu zdrowia, wolnego od zanieczyszczenia środowiska, jego degradacji i emisji toksyn oraz do bycia wolnym od niebezpiecznych zmian klimatycznych wywołanych przez człowieka, w taki sposób, aby wzrost temperatur na świecie nie przekroczył punktu krytycznego dwóch stopni Celsjusza powyżej poziomu przedindustrialnego.
  6. Wszyscy ludzie mają prawo do inwestycji w adaptację i łagodzenie zmian klimatycznych, aby zapobiegać szkodliwym konsekwencjom zmian klimatu wywołanym przez człowieka oraz do pomocy w odpowiednim czasie, kiedy dochodzi do katastrof wywołanych przez zmiany klimatu.
  7. Wszyscy ludzie, zwierzęta i ekosystemy mają prawo do równego traktowania i sprawiedliwości w kwestii reakcji na zagrożenia spowodowane zmianami klimatu. Dotyczy to ochrony przed szkodliwymi dla zdrowia wstrząsami wywołanymi przez wysiłki adaptacyjne i łagodzące, zmierzające do powstania elastyczności wobec zmian klimatu i przez potencjalne zastosowanie technologii geoinżynieryjnch wobec zmian klimatycznych.
  8. Wszyscy ludzie mają prawo do sprawiedliwej transformacji w kierunku bezpiecznego dla środowiska społeczeństwa, charakteryzującego się znaczącą inkluzją oraz sprawiedliwością społeczną.

 

II.

  1. Wszyscy ludzie mają prawo do informacji oraz do brania udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących zmian w środowisku, które jest im niezbędne do zachowania zdrowia i przetrwania.
  2. Wszyscy ludzie mają prawo do informacji dotyczących klimatu. Informacje te powinny być podawane w odpowiednim czasie, w jasny, zrozumiały sposób oraz bez nieuzasadnionych obciążeń finansowych dla petenta.
  3. Wszyscy ludzie mają prawo do posiadania i wyrażania własnych opinii oraz do rozpowszechniania idei i informacji dotyczących klimatu.
  4. Wszyscy ludzie mają prawo do edukacji dotyczącej klimatu i praw człowieka. Taka edukacja powinna obejmować prawo do nauczania z wielu punktów widzenia oraz do zrozumienia niewytworzonych przez człowieka (naturalnych) sposobów zachowania i wymagań niezbędnych do zapewnienia kwitnącego ekosystemu na Ziemi.
  5. Wszyscy ludzie maja prawo do aktywnego, swobodnego i znaczącego udziału w planowaniu i podejmowaniu decyzji oraz w procesach, które mogą mieć wpływ na klimat. Dotyczy to w szczególności praw ludów tubylczych, kobiet oraz innych, niedostatecznie reprezentowanych grup do równego, znaczącego uczestnictwa. Dotyczy to prawa do bezstronnego wysłuchania oraz prawa do procesu wolnego od zdominowania przez potężnych graczy ekonomicznych. Dotyczy to prawa ludów tubylczych do udziału w ochronie praw do swoich ziem, terytoriów, zasobów naturalnych, praw własności oraz dziedzictwa kulturowego.
  6. Wszyscy ludzie mają prawo do swobodnego i pokojowego zrzeszania się oraz swobodnego i pokojowego gromadzenia się w miejscach publicznych z innymi dla celów ochrony klimatu lub praw dotkniętych przez szkody wywołane zmianami klimatycznymi.
  7. Wszyscy ludzie mają prawo do dostępu do efektywnych środków prawnych oraz do wynagrodzenia szkód w procesach administracyjnych lub sądowych dotyczących szkód klimatycznych albo zagrożenia takimi szkodami, w tym do środków odszkodowawczych, pieniężnych i innych.

III.

  1. Wszystkie osoby, indywidualnie i wspólnie z innymi, mają moralny obowiązek unikać i/lub minimalizować działania, które przyczyniają się do zmian klimatu.
  2. Wszystkie Państwa oraz przedsiębiorstwa powinny mieć obowiązek ochrony klimatu oraz przestrzegać praw zawartych w niniejszej Deklaracji.
  3. Wszystkie Strony powinny, w stosunku do wszystkich działań związanych ze zmianami klimatu, szanować, chronić, wspierać i wykonywać prawa ludów tubylczych. Dotyczy to prawa do wsparcia dla ułatwienia stosowania środków zaradczych; prawa do kolektywnego samookreślenia oraz do wolnego, uprzedniego i poprzedzonego udzieleniem informacji wyrażenia zgody; oraz prawa do ochrony tradycyjnej tubylczej wiedzy. Powinno to polegać na szanowaniu i ochronie tubylczych praw zwyczajowych oraz stosownego uznania roli ludów tubylczych w zapewnianiu całości i wytrzymałości ekosystemów.
  4. Wszystkie Strony powinny, w stosunku do wszystkich działań związanych ze zmianami klimatu, zapewniać równość płci oraz pełny udział kobiet; równość międzypokoleniową; sprawiedliwą transformację pracowników, którzy wykonują dobrą pracę; niezależność w kwestii żywności; całość i wytrzymałość ekosystemów.
  5. Wszystkie Państwa mają obowiązek zapewnić pomoc oraz solidarność z uchodźcami, których położenie zostało wywołane zmianami klimatu. Państwa powinny respektować prawa do pomocy i solidarności oraz stwarzać odpowiednie środki prawne, by móc pomagać i wspierać uchodźców, których położenie zostało wywołane zmianami klimatu, aby zapewnić zachowanie ich życia oraz godności.
  6. Wszystkie Państwa powinny szanować i zapewniać prawo do bezpiecznego, zrównoważonego i odpowiedniego ekologicznie środowiska oraz zapewniać prawa wymienione w częściach I-III niniejszej Deklaracji. Stosownie do tego powinny podjąć administracyjne, prawne i inne kroki niezbędne do efektywnego wdrażania praw zawartych w niniejszej Deklaracji.
  7. Wszystkie Państwa powinny zapewniać międzynarodową współpracę z innymi Państwami oraz organizacjami i agencjami międzynarodowymi dla przestrzegania praw wymienionych w częściach I-III niniejszej Deklaracji. Wszystkie Państwa powinny przestrzegać praw i obowiązków zawartych w niniejszej Deklaracji, również poza swoim terytorium,
  8. Wszystkie organizacje i agencjami międzynarodowe powinny przestrzegać praw i obowiązków zawartych w niniejszej Deklaracji, co dotyczy również praw człowieka oraz praw proceduralnych ludów tubylczych, kobiet i inne tradycyjnie niedostatecznie reprezentowane oraz marginalizowane grupy i osoby fizyczne.
  9. Wszystkie Państwa, organizacje międzynarodowe, przedsiębiorstwa i osoby fizyczne działające na rzecz zmniejszenia szkód wywołanych zmianami klimatu powinny szanować i przestrzegać praw wszystkich ludzi i innych istot żywych oraz ekosystemów dotkniętych przez zmiany klimatu, dbając by były one wolne od szkód wywołanych przez zmiany klimatyczne.

 

***

GNHRE dziękuje za wkład Mirosławowi Michałowi Sadowskiemu (studentowi Prawa na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego), który przełożył niniejszą Deklarację na język polski.